Sau đột quỵ, khả năng đi lại của người bệnh có thể bị ảnh hưởng ở nhiều mức độ khác nhau. Có người chỉ gặp khó khăn nhẹ khi bước đi, trong khi người khác cần hỗ trợ hoàn toàn khi đứng hoặc di chuyển.
Một trong những câu hỏi được gia đình quan tâm nhất là:
“Sau đột quỵ bao lâu thì có thể tập đi?”
Thực tế, không có một mốc thời gian cố định áp dụng cho tất cả người bệnh. Khả năng tập đi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tổn thương thần kinh, sức cơ, khả năng kiểm soát thân mình, thăng bằng, tình trạng co cứng và mức độ hồi phục của từng người.
Vì vậy, thay vì chỉ chờ một thời điểm cụ thể, người bệnh cần được đánh giá khả năng vận động và xây dựng chương trình phục hồi chức năng phù hợp với từng giai đoạn.
Vì sao người bệnh sau đột quỵ khó đi lại?
Đi bộ tưởng như là một hoạt động đơn giản nhưng thực tế cần sự phối hợp của nhiều chức năng.
Người bệnh cần có khả năng:
- Giữ thăng bằng khi ngồi và đứng.
- Kiểm soát thân mình.
- Chịu trọng lượng cơ thể trên hai chân.
- Điều khiển các nhóm cơ ở hông, gối và cổ chân.
- Chuyển trọng lượng từ chân này sang chân kia.
- Phối hợp động tác giữa hai chân.
- Nhận biết vị trí của chân trong không gian.
- Điều chỉnh bước đi theo môi trường xung quanh.
Sau đột quỵ, một hoặc nhiều chức năng trên có thể bị ảnh hưởng.
Người bệnh có thể yếu một bên chân, khó giữ thăng bằng, bước không đều hoặc không thể tự đứng lên.
Do đó, tập đi không nên được hiểu đơn giản là “đứng dậy rồi bước về phía trước”.
Đó là một quá trình phục hồi từng chức năng nhỏ, từ kiểm soát cơ thể đến khả năng di chuyển an toàn.
Khi nào người bệnh có thể bắt đầu tập đi?
Đây là vấn đề cần được đánh giá trực tiếp.
Không nên dựa vào một mốc thời gian chung để quyết định người bệnh đã có thể tập đi hay chưa.
Một số người bệnh có thể bắt đầu các hoạt động liên quan đến đứng và di chuyển sớm khi tình trạng sức khỏe cho phép. Trong khi đó, người bệnh yếu nhiều, mất thăng bằng hoặc chưa kiểm soát được thân mình có thể cần trải qua các bước chuẩn bị trước.
Điều quan trọng là:
Người bệnh có đủ điều kiện an toàn để thực hiện hoạt động đó hay không?
Trước khi tập đi, chuyên viên phục hồi chức năng thường cần xem xét khả năng vận động, sức cơ, thăng bằng, khả năng kiểm soát tư thế và mức độ hỗ trợ mà người bệnh cần.
Không nên tự cho người bệnh đứng hoặc đi chỉ vì thấy họ “đã tỉnh” hoặc “chân có cử động”.
Các giai đoạn phục hồi khả năng đi lại sau đột quỵ
Quá trình phục hồi ở mỗi người khác nhau. Tuy nhiên, có thể hình dung quá trình tập luyện theo các giai đoạn chức năng sau.
Giai đoạn 1: Kiểm soát tư thế khi nằm và thay đổi tư thế
Đây là nền tảng trước khi người bệnh có thể đứng và đi.
Người bệnh cần từng bước cải thiện khả năng:
- Thay đổi tư thế trên giường.
- Lăn trở.
- Điều chỉnh vị trí cơ thể.
- Kiểm soát đầu và thân mình.
- Phối hợp vận động giữa bên liệt và bên lành.
Nếu người bệnh chưa kiểm soát được thân mình, việc đứng và đi có thể không an toàn.
Vì vậy, tập đi không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng việc bước đi.
Đôi khi, bước đầu tiên của quá trình phục hồi chỉ đơn giản là giúp người bệnh kiểm soát tốt hơn tư thế của cơ thể.
Giai đoạn 2: Tập ngồi và giữ thăng bằng
Khi khả năng kiểm soát thân mình được cải thiện, người bệnh có thể được tập ngồi và duy trì tư thế.
Mục tiêu là giúp người bệnh:
- Ngồi vững hơn.
- Giữ thân mình ổn định.
- Chuyển trọng lượng sang hai bên.
- Phản ứng phù hợp khi mất thăng bằng.
- Chuẩn bị cho các hoạt động đứng.
Khả năng ngồi và kiểm soát thân mình là một nền tảng quan trọng cho các bước tiếp theo.
Giai đoạn 3: Tập đứng
Khi đủ điều kiện, người bệnh có thể chuyển sang tập đứng với mức độ hỗ trợ phù hợp.
Ban đầu, người bệnh có thể cần người hỗ trợ hoặc sử dụng dụng cụ trợ giúp.
Trong giai đoạn này, không chỉ quan tâm đến việc “đứng được bao lâu”, mà còn cần chú ý:
- Tư thế đứng.
- Khả năng chịu trọng lượng trên chân bên liệt.
- Khả năng giữ thăng bằng.
- Vị trí của bàn chân.
- Khả năng kiểm soát gối.
- Khả năng chuyển trọng lượng.
Đứng vững là bước chuẩn bị quan trọng trước khi tập bước.
Giai đoạn 4: Tập chuyển trọng lượng
Để đi được, cơ thể phải liên tục chuyển trọng lượng từ chân này sang chân kia.
Người bệnh sau đột quỵ thường có xu hướng dồn trọng lượng sang bên chân lành vì sợ ngã hoặc vì chân bên liệt yếu.
Do đó, chương trình phục hồi có thể tập cho người bệnh nhận biết và kiểm soát việc chuyển trọng lượng trong phạm vi an toàn.
Đây là bước rất quan trọng để chuẩn bị cho động tác bước.
Giai đoạn 5: Tập bước
Khi người bệnh đã có khả năng đứng và kiểm soát cơ thể ở mức phù hợp, việc tập bước có thể được tiến hành với sự hỗ trợ cần thiết.
Người bệnh có thể bắt đầu bằng những bước ngắn, sau đó từng bước cải thiện:
- Chiều dài bước.
- Nhịp bước.
- Khả năng đặt chân.
- Khả năng chuyển trọng lượng.
- Sự phối hợp giữa hai chân.
- Khả năng giữ thăng bằng khi di chuyển.
Không nên đặt mục tiêu người bệnh phải đi thật xa ngay từ đầu.
Một vài bước đúng và an toàn có giá trị hơn việc cố gắng đi quá nhiều nhưng dễ mất thăng bằng.
Giai đoạn 6: Tập đi trong sinh hoạt thực tế
Khi khả năng đi được cải thiện, mục tiêu phục hồi không chỉ là đi trên một đường thẳng.
Người bệnh cần từng bước học cách:
- Đi trong phòng.
- Đi đến nhà vệ sinh.
- Đứng lên và ngồi xuống.
- Quay người.
- Đi qua những khu vực khác nhau.
- Điều chỉnh bước khi có vật cản.
- Sử dụng dụng cụ hỗ trợ nếu được chỉ định.
Mục tiêu cuối cùng của phục hồi chức năng là giúp người bệnh di chuyển an toàn và tăng khả năng tự lập trong cuộc sống hằng ngày.
Không phải cứ đứng được là có thể tự đi
Đây là điều gia đình cần đặc biệt lưu ý.
Một người bệnh có thể đứng được vài giây nhưng vẫn chưa đủ khả năng tự đi.
Khả năng đi lại còn phụ thuộc vào thăng bằng, sức cơ, kiểm soát chân, khả năng chuyển trọng lượng và khả năng phản ứng khi mất thăng bằng.
Nếu cho người bệnh tự đi quá sớm, nguy cơ té ngã có thể tăng.
Vì vậy, gia đình không nên chỉ dựa vào việc người bệnh “đã đứng được” để quyết định cho tự đi.
Những sai lầm thường gặp khi tập đi sau đột quỵ
Cho người bệnh tập đi quá sớm
Thấy người bệnh có thể cử động chân, gia đình có thể nghĩ rằng đã đến lúc tập đi.
Tuy nhiên, cử động được chân và đi an toàn là hai vấn đề khác nhau.
Chỉ tập chân mà bỏ qua thân mình
Khả năng đi lại cần sự phối hợp của toàn bộ cơ thể.
Nếu thân mình kiểm soát kém, việc đứng và đi có thể không ổn định.
Người nhà kéo tay người bệnh khi đi
Việc kéo cánh tay bên liệt để giữ người bệnh có thể khiến vai chịu lực không phù hợp.
Người bệnh cần được hướng dẫn cách hỗ trợ và di chuyển an toàn.
Quá chú trọng số bước
Không phải người bệnh đi được càng nhiều bước thì phục hồi càng tốt.
Chất lượng vận động, khả năng kiểm soát và mức độ an toàn cũng rất quan trọng.
Tập theo một bài giống nhau cho mọi người
Mỗi người bệnh có mức độ tổn thương và khả năng hồi phục khác nhau.
Chương trình phục hồi cần được cá thể hóa.
Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng hỗ trợ tập đi như thế nào?
Phục hồi chức năng có thể giúp người bệnh từng bước cải thiện các yếu tố cần thiết cho khả năng di chuyển.
Tại An Bình Hưng, khoa Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền gồm Y học cổ truyền và Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng. Bệnh viện có định hướng phục hồi cho người bệnh sau tai biến mạch máu não, cùng các bệnh lý cơ xương khớp, thần kinh cột sống, chấn thương và sau phẫu thuật.
Chương trình phục hồi có thể tập trung vào:
Kiểm soát tư thế: giúp người bệnh cải thiện khả năng giữ cơ thể trong các tư thế phù hợp.
Tăng khả năng vận động: tập các nhóm cơ cần thiết cho hoạt động đứng và đi.
Tập thăng bằng: giúp người bệnh kiểm soát cơ thể khi đứng và trong quá trình di chuyển.
Tập chuyển trọng lượng: chuẩn bị cho khả năng bước và phối hợp hai chân.
Tập dáng đi: hướng dẫn cách đặt chân, chuyển trọng lượng và phối hợp vận động phù hợp.
Tập chức năng: đưa các kỹ năng đã học vào những hoạt động thực tế trong sinh hoạt.
Ngoài chương trình điều trị tại bệnh viện, An Bình Hưng cũng triển khai Phục hồi chức năng – Vật lý trị liệu tại nhà cho những trường hợp phù hợp.
Người nhà có thể hỗ trợ người bệnh như thế nào?
Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi.
Tuy nhiên, hỗ trợ không có nghĩa là làm thay tất cả.
Người nhà nên:
- Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng.
- Không tự ý cho người bệnh tập đi khi chưa được đánh giá.
- Không kéo mạnh tay bên liệt.
- Đảm bảo sàn nhà khô ráo, lối đi thông thoáng.
- Loại bỏ những vật dễ gây vấp ngã.
- Sử dụng dụng cụ hỗ trợ nếu được hướng dẫn.
- Theo dõi sự thay đổi về khả năng vận động.
- Khuyến khích người bệnh tham gia vào các hoạt động trong khả năng.
Điều quan trọng là tạo cho người bệnh cơ hội vận động an toàn, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào người chăm sóc.
Khi nào cần thận trọng hoặc đưa người bệnh đi khám?
Trong quá trình tập luyện, nếu người bệnh xuất hiện đau nhiều, chóng mặt, khó thở, mệt bất thường hoặc mất thăng bằng nghiêm trọng, cần dừng tập và đánh giá lại.
Nếu người bệnh xuất hiện những dấu hiệu thần kinh mới như đột ngột yếu liệt nặng hơn, méo miệng, nói khó, rối loạn ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.
Ngoài ra, nếu khả năng đi lại đang tiến triển nhưng đột nhiên giảm rõ rệt, gia đình cũng nên thông báo cho nhân viên y tế để được đánh giá.
Tập đi sau đột quỵ: Không có một “mốc vàng” giống nhau cho tất cả
Câu hỏi “Bao lâu sau đột quỵ thì đi được?” không có một câu trả lời chung.
Có người có thể bắt đầu tập đứng và bước sớm khi tình trạng cho phép. Có người cần nhiều thời gian hơn để phục hồi sức cơ, thăng bằng và kiểm soát thân mình.
Điều quan trọng không phải là so sánh người bệnh này với người bệnh khác.
Một chương trình phục hồi phù hợp cần dựa trên khả năng hiện tại, mức độ an toàn và mục tiêu chức năng của từng người bệnh.
Đừng vội vàng cho người bệnh tự đi chỉ vì họ đã có thể đứng.
Cũng đừng bỏ cuộc chỉ vì sau một thời gian người bệnh vẫn chưa đi được.
Phục hồi khả năng đi lại là một quá trình từng bước, trong đó mỗi cải thiện về kiểm soát tư thế, thăng bằng và vận động đều là nền tảng cho bước tiếp theo.
Phục hồi chức năng tại Bệnh viện An Bình Hưng
Bệnh viện An Bình Hưng triển khai dịch vụ Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, trong đó có phục hồi sau tai biến mạch máu não.
Người bệnh có thể được đánh giá tình trạng vận động và xây dựng hướng phục hồi phù hợp với khả năng thực tế.
Đối với những người bệnh gặp khó khăn khi di chuyển đến bệnh viện, chương trình Phục hồi chức năng – Vật lý trị liệu tại nhà có thể là một lựa chọn phù hợp trong những trường hợp được đánh giá và chỉ định.
Tập đúng – tập an toàn – kiên trì theo từng giai đoạn là những yếu tố quan trọng trên hành trình lấy lại khả năng đi lại sau đột quỵ.
Bệnh viện An Bình Hưng
📍 Địa chỉ: Lô 18–21, 44–45 Đại lộ Võ Nguyên Giáp, P. Hạc Thành, Tỉnh Thanh Hóa
📞 Số điện thoại: 0237 8671 999
📲 Tổng đài CSKH: 0836 999 599
Nếu người thân sau đột quỵ đang gặp khó khăn khi đứng, giữ thăng bằng hoặc đi lại, hãy chủ động đưa người bệnh đi đánh giá phục hồi chức năng để được hướng dẫn chương trình tập luyện phù hợp.
Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế cho thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.
