ĐỘT QUỴ NÃO – NHẬN BIẾT SỚM ĐỂ KHÔNG BỎ LỠ “THỜI GIAN VÀNG”

Điều đáng lưu ý là đột quỵ không phải lúc nào cũng khởi phát bằng biểu hiện dữ dội. Có người chỉ đột ngột méo miệng, nói khó, yếu một tay, nhìn mờ hoặc chóng mặt bất thường. Chính sự chủ quan, chờ đợi “xem có đỡ không” có thể khiến người bệnh bỏ lỡ khoảng thời gian quan trọng để được đánh giá và can thiệp y tế kịp thời.

ĐỘT QUỴ NÃO LÀ GÌ?

Đột quỵ não xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não không nhận đủ oxy và dưỡng chất. Nếu không được xử trí kịp thời, vùng não bị tổn thương có thể để lại di chứng lâu dài.

Về cơ bản, đột quỵ thường được chia thành hai nhóm chính:

Đột quỵ thiếu máu não

Đây là dạng thường gặp, xảy ra khi mạch máu đưa máu lên não bị tắc nghẽn do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Khi dòng máu bị chặn lại, vùng não phía sau vị trí tắc sẽ thiếu oxy và có nguy cơ tổn thương.

Đột quỵ xuất huyết não

Tình trạng này xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, làm máu thoát ra ngoài lòng mạch và gây chèn ép mô não. Xuất huyết não có thể liên quan đến tăng huyết áp kéo dài, dị dạng mạch máu hoặc các rối loạn đông máu.

Ngoài ra, một số người có thể gặp cơn thiếu máu não thoáng qua. Triệu chứng có thể tự hết sau vài phút hoặc vài giờ, nhưng đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo quan trọng, không nên xem nhẹ.

VÌ SAO “THỜI GIAN VÀNG” LẠI QUAN TRỌNG?

Trong đột quỵ não, thời gian là yếu tố quyết định. Người bệnh được đưa đến cơ sở y tế sớm sẽ có nhiều cơ hội được thăm khám, chẩn đoán hình ảnh, đánh giá nguyên nhân và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

“Thời gian vàng” thường được hiểu là khoảng thời gian sớm sau khi xuất hiện triệu chứng, khi một số phương pháp điều trị cấp cứu có thể mang lại hiệu quả tốt hơn nếu người bệnh đáp ứng chỉ định chuyên môn. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng giống nhau. Việc có thể dùng thuốc, can thiệp hay điều trị theo hướng nào cần được bác sĩ đánh giá dựa trên thời điểm khởi phát, loại đột quỵ, tình trạng toàn thân, kết quả chụp não và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Điều quan trọng nhất với người nhà là không tự chẩn đoán, không chờ triệu chứng tự hết và không tự dùng thuốc tại nhà. Khi nghi ngờ đột quỵ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT ĐỘT QUỴ NÃO

Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột. Gia đình có thể ghi nhớ nguyên tắc B.E.F.A.S.T để nhận biết sớm:

B – Mất thăng bằng

Người bệnh đột ngột chóng mặt, đi loạng choạng, mất phối hợp động tác, khó đứng vững hoặc té ngã không rõ nguyên nhân.

E – Rối loạn thị giác

Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực một bên hoặc cảm giác tầm nhìn bị che khuất đột ngột.

F – Méo mặt

Một bên mặt bị xệ xuống, cười lệch, nhân trung lệch hoặc không thể cử động đều hai bên mặt.

A – Yếu tay hoặc chân

Người bệnh đột ngột yếu, tê bì một bên tay, một bên chân hoặc nửa người. Có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu người bệnh giơ hai tay lên cùng lúc; nếu một tay rơi xuống hoặc không giữ được, cần nghĩ đến dấu hiệu nguy hiểm.

S – Nói khó

Người bệnh nói ngọng, nói lắp, không nói được, không hiểu lời người khác hoặc trả lời không đúng câu hỏi.

T – Thời gian gọi cấp cứu

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần hành động ngay. Hãy ghi nhớ thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường. Thông tin này rất quan trọng cho bác sĩ trong quá trình đánh giá điều trị.

NGUYÊN NHÂN VÀ YẾU TỐ NGUY CƠ THƯỜNG GẶP

Đột quỵ có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó, các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ rất quan trọng, đặc biệt ở người lớn tuổi. Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương thành mạch, tăng nguy cơ tắc mạch hoặc vỡ mạch máu não.

Đái tháo đường làm ảnh hưởng đến hệ thống mạch máu, khiến nguy cơ xơ vữa và biến chứng tim mạch – thần kinh tăng lên.

Rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, thừa cân, ít vận động, ăn mặn, uống nhiều rượu bia cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Một số bệnh lý tim mạch như rung nhĩ, bệnh van tim, suy tim hoặc tiền sử nhồi máu cơ tim có thể làm hình thành cục máu đông và gây tắc mạch não.

Ngoài ra, tuổi cao, tiền sử gia đình có người bị đột quỵ, từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc từng đột quỵ trước đó cũng làm nguy cơ tái phát cao hơn.

BIẾN CHỨNG CÓ THỂ GẶP SAU ĐỘT QUỴ

Đột quỵ có thể để lại nhiều di chứng tùy theo vùng não bị tổn thương và mức độ nặng nhẹ của bệnh. Người bệnh có thể bị yếu liệt nửa người, co cứng cơ, khó đi lại, mất thăng bằng, nói khó, nuốt khó, suy giảm trí nhớ, thay đổi cảm xúc hoặc giảm khả năng tự chăm sóc bản thân.

Một số người sau đột quỵ có nguy cơ viêm phổi do sặc, loét tì đè, huyết khối tĩnh mạch sâu, suy dinh dưỡng, trầm cảm hoặc tái phát đột quỵ nếu không được theo dõi và chăm sóc đúng cách.

Vì vậy, điều trị đột quỵ không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp cứu. Sau khi qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh cần được đánh giá phục hồi chức năng, kiểm soát yếu tố nguy cơ và xây dựng kế hoạch chăm sóc lâu dài.

KHI NÀO CẦN ĐƯA NGƯỜI BỆNH ĐI KHÁM NGAY?

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu: méo miệng, yếu hoặc tê nửa người, nói khó, nhìn mờ đột ngột, đau đầu dữ dội bất thường, chóng mặt mất thăng bằng, lú lẫn, co giật hoặc hôn mê.

Ngay cả khi triệu chứng đã giảm hoặc biến mất, người bệnh vẫn nên được thăm khám. Những biểu hiện thoáng qua có thể là tín hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thật sự trong thời gian tiếp theo.

Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, không nên tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông, thuốc dân gian hoặc ăn uống khi người bệnh có dấu hiệu nuốt khó, lơ mơ. Hãy để người bệnh nằm ở tư thế an toàn, theo dõi nhịp thở, ghi nhận thời điểm khởi phát triệu chứng và nhanh chóng liên hệ cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện.

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ ĐỘT QUỴ NÃO

Khi đến bệnh viện, người bệnh nghi ngờ đột quỵ thường cần được bác sĩ thăm khám thần kinh, kiểm tra huyết áp, đường huyết, chức năng tim mạch và chỉ định các phương tiện chẩn đoán phù hợp.

Các phương pháp thường dùng có thể bao gồm chụp cắt lớp vi tính sọ não, chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm máu, điện tim, siêu âm mạch máu hoặc các đánh giá chuyên sâu khác tùy từng trường hợp.

Điều trị đột quỵ phụ thuộc vào loại đột quỵ, thời gian khởi phát và tình trạng cụ thể của người bệnh. Với đột quỵ thiếu máu não, bác sĩ có thể xem xét các phương án tái thông mạch nếu còn trong thời gian phù hợp và người bệnh đáp ứng tiêu chuẩn. Với xuất huyết não, mục tiêu điều trị thường là kiểm soát chảy máu, ổn định huyết áp, giảm chèn ép não và phòng biến chứng.

Sau giai đoạn cấp tính, phục hồi chức năng đóng vai trò rất quan trọng. Người bệnh có thể cần tập vận động, tập thăng bằng, tập đi, phục hồi chức năng tay, tập nuốt, tập nói và hướng dẫn sinh hoạt an toàn. Quá trình phục hồi nên được cá thể hóa theo mức độ di chứng, tuổi, bệnh nền và khả năng hợp tác của từng người bệnh.

PHÒNG NGỪA ĐỘT QUỴ NÃO TỪ NHỮNG THÓI QUEN HẰNG NGÀY

Phòng ngừa đột quỵ cần bắt đầu từ việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Người lớn tuổi, người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu nên khám sức khỏe định kỳ và dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Bên cạnh đó, mỗi người nên duy trì chế độ ăn giảm muối, hạn chế mỡ bão hòa, tăng rau xanh, trái cây, cá, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước. Vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ giấc, tránh hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và giữ tinh thần ổn định cũng góp phần giảm nguy cơ đột quỵ.

Với người đã từng đột quỵ hoặc có cơn thiếu máu não thoáng qua, việc tái khám định kỳ càng quan trọng. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy khỏe hơn, vì nguy cơ tái phát vẫn có thể tồn tại nếu các yếu tố nguy cơ chưa được kiểm soát tốt.

CHỦ ĐỘNG NHẬN BIẾT SỚM ĐỂ BẢO VỆ SỨC KHỎE NÃO BỘ

Đột quỵ não là tình trạng nguy hiểm, nhưng việc nhận biết sớm và xử trí đúng cách có thể giúp người bệnh tăng cơ hội được điều trị kịp thời, giảm nguy cơ di chứng và cải thiện khả năng phục hồi.

Mỗi gia đình, đặc biệt khi có người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh nền, nên ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ và không chủ quan trước những thay đổi bất thường của cơ thể. Chủ động thăm khám, kiểm soát bệnh nền và duy trì lối sống lành mạnh chính là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe não bộ mỗi ngày.

BỆNH VIỆN AN BÌNH HƯNG
📍 Địa chỉ: Lô 18–21, 44–45 Đại lộ Võ Nguyên Giáp, P. Hạc Thành, Tỉnh Thanh Hóa
📞 SĐT: 0237 8671 999
📲 Tổng đài CSKH: 0836 999 599 để được tư vấn nhanh nhất
🌐 Website: www.benhvienanbinhhung.vn