ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Ở NGƯỜI LỚN TUỔI – KIỂM SOÁT TỐT ĐỂ PHÒNG BIẾN CHỨNG NGUY HIỂM

Ở người lớn tuổi, kiểm soát đái tháo đường không chỉ là đưa chỉ số đường huyết về mức phù hợp. Điều quan trọng hơn là quản lý toàn diện sức khỏe, hạn chế hạ đường huyết, kiểm soát bệnh nền đi kèm, duy trì khả năng vận động, phòng biến chứng và giúp người bệnh có chất lượng sống tốt hơn.

ĐÁI THÁO ĐƯỜNG LÀ GÌ?

Đái tháo đường là tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài do cơ thể thiếu insulin, đề kháng với insulin hoặc cả hai. Insulin là hormone giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi insulin hoạt động không hiệu quả, glucose tích tụ trong máu và gây rối loạn chuyển hóa.

Có nhiều loại đái tháo đường, nhưng ở người lớn tuổi, đái tháo đường típ 2 là dạng thường gặp nhất. Bệnh thường liên quan đến tuổi tác, thừa cân, ít vận động, chế độ ăn chưa hợp lý, yếu tố di truyền và các rối loạn chuyển hóa khác như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.

Đái tháo đường là bệnh cần được theo dõi lâu dài. Người bệnh không nên chỉ quan tâm đến chỉ số đường huyết tại một thời điểm, mà cần hiểu rõ bệnh, tái khám định kỳ, dùng thuốc đúng hướng dẫn và điều chỉnh lối sống phù hợp.

VÌ SAO ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Ở NGƯỜI LỚN TUỔI CẦN ĐƯỢC THEO DÕI CẨN THẬN?

Người lớn tuổi thường có nhiều bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu, bệnh thận, thoái hóa khớp, suy giảm trí nhớ hoặc nguy cơ té ngã. Vì vậy, việc kiểm soát đái tháo đường ở nhóm tuổi này cần được cá thể hóa, không thể áp dụng một mục tiêu giống nhau cho tất cả mọi người.

Một người lớn tuổi còn khỏe mạnh, sinh hoạt độc lập có thể có mục tiêu điều trị khác với người có nhiều bệnh nền, suy giảm nhận thức, ăn uống kém hoặc dễ hạ đường huyết. Các khuyến nghị chuyên môn hiện nay nhấn mạnh rằng chăm sóc đái tháo đường ở người lớn tuổi cần đánh giá cả tình trạng y khoa, tâm lý, chức năng vận động, khả năng tự chăm sóc và hoàn cảnh xã hội của người bệnh.

Đặc biệt, hạ đường huyết ở người lớn tuổi có thể nguy hiểm. Người bệnh có thể vã mồ hôi, run tay, đói cồn cào, hồi hộp, lú lẫn, té ngã, co giật hoặc hôn mê. Một số trường hợp triệu chứng không rõ ràng nên dễ bị bỏ qua. Vì vậy, điều trị cần cân bằng giữa kiểm soát đường huyết và đảm bảo an toàn.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Đái tháo đường có thể không gây triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu. Một số người bệnh chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu. Tuy nhiên, gia đình nên lưu ý các biểu hiện sau:

Khát nước, tiểu nhiều

Người bệnh có thể khát nước thường xuyên, uống nhiều nước, đi tiểu nhiều lần, đặc biệt về đêm. Đây là dấu hiệu thường gặp khi đường huyết tăng cao.

Mệt mỏi, sụt cân hoặc ăn nhiều bất thường

Dù ăn uống bình thường hoặc ăn nhiều hơn, người bệnh vẫn có thể mệt mỏi, giảm cân không rõ nguyên nhân do cơ thể sử dụng glucose kém hiệu quả.

Nhìn mờ

Đường huyết tăng cao có thể ảnh hưởng đến thủy tinh thể và võng mạc, khiến người bệnh nhìn mờ, nhìn không rõ hoặc thay đổi thị lực.

Tê bì, châm chích tay chân

Tổn thương thần kinh ngoại biên do đái tháo đường có thể gây tê, nóng rát, châm chích, đau hoặc giảm cảm giác ở bàn chân, bàn tay.

Vết thương lâu lành

Người bệnh có thể bị trầy xước, viêm da, loét chân hoặc nhiễm trùng tái diễn, đặc biệt khi đường huyết kiểm soát chưa tốt.

Ở người lớn tuổi, triệu chứng đôi khi không điển hình. Người bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, lú lẫn, té ngã, nhiễm trùng tiểu tái phát hoặc giảm khả năng sinh hoạt.

BIẾN CHỨNG CỦA ĐÁI THÁO ĐƯỜNG KHÔNG NÊN XEM NHẸ

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể. Biến chứng có thể diễn tiến âm thầm, vì vậy người bệnh cần được tầm soát định kỳ ngay cả khi cảm thấy khỏe.

Biến chứng tim mạch

Đái tháo đường làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh mạch máu ngoại biên. Nguy cơ này càng cao nếu người bệnh đồng thời bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc thừa cân.

Biến chứng thận

Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, gây bệnh thận do đái tháo đường. Ban đầu, người bệnh có thể không có triệu chứng rõ, nhưng lâu dài có thể suy giảm chức năng thận.

Biến chứng mắt

Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể gây nhìn mờ, xuất huyết võng mạc, phù hoàng điểm và giảm thị lực. WHO khuyến nghị người bệnh đái tháo đường cần được khám mắt để tầm soát bệnh võng mạc, vì đây là một nguyên nhân có thể dẫn đến mù lòa nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp.

Biến chứng thần kinh và bàn chân

Tổn thương thần kinh có thể làm người bệnh giảm cảm giác đau, nóng, lạnh ở bàn chân. Khi kết hợp với tuần hoàn kém, một vết thương nhỏ cũng có thể lâu lành, nhiễm trùng hoặc tiến triển thành loét bàn chân. Vì vậy, chăm sóc bàn chân là nội dung rất quan trọng trong quản lý đái tháo đường. WHO cũng nhấn mạnh người bệnh có thể cần chăm sóc bàn chân để điều trị loét và tầm soát, điều trị bệnh thận, bệnh mắt do đái tháo đường.

Hạ đường huyết và té ngã

Ở người lớn tuổi, hạ đường huyết có thể gây lú lẫn, chóng mặt, yếu người, ngã, chấn thương hoặc biến cố tim mạch. Đây là lý do người bệnh không nên tự ý tăng liều thuốc, bỏ bữa hoặc dùng thuốc không đúng giờ.

KHI NÀO NGƯỜI BỆNH CẦN ĐI KHÁM?

Người lớn tuổi nên đi khám nếu có các biểu hiện như khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài, nhìn mờ, tê bì tay chân, vết thương lâu lành hoặc nhiễm trùng tái diễn.

Người đã được chẩn đoán đái tháo đường cần tái khám định kỳ để đánh giá đường huyết, huyết áp, mỡ máu, chức năng thận, mắt, bàn chân và nguy cơ tim mạch. Không nên chỉ đi khám khi đường huyết tăng cao hoặc khi có biến chứng rõ ràng.

Cần đi khám sớm nếu đường huyết thường xuyên cao bất thường, có dấu hiệu hạ đường huyết lặp lại, ăn uống kém, sụt cân nhanh, đau ngực, khó thở, yếu liệt tay chân, nói khó, phù chân, tiểu ít, vết loét bàn chân, sốt hoặc nhiễm trùng.

CHẨN ĐOÁN VÀ THEO DÕI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Chẩn đoán đái tháo đường thường dựa trên xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c, nghiệm pháp dung nạp glucose hoặc đường huyết bất kỳ kèm triệu chứng điển hình. Việc lựa chọn xét nghiệm cần theo chỉ định của bác sĩ.

Trong quá trình theo dõi, HbA1c giúp phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần đây. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, bác sĩ sẽ cân nhắc mục tiêu phù hợp dựa trên tình trạng sức khỏe tổng thể, bệnh nền, nguy cơ hạ đường huyết và khả năng tự chăm sóc.

Ngoài đường huyết, người bệnh cần theo dõi huyết áp, cholesterol, chức năng thận, nước tiểu, cân nặng, mắt, thần kinh ngoại biên và bàn chân. Quản lý đái tháo đường hiệu quả là quản lý toàn diện, không chỉ nhìn vào một con số.

KIỂM SOÁT ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Ở NGƯỜI LỚN TUỔI NHƯ THẾ NÀO?

Ăn uống hợp lý, không kiêng khem cực đoan

Người bệnh nên ăn đủ chất, đúng bữa, hạn chế đường hấp thu nhanh, giảm nước ngọt, bánh kẹo, thực phẩm nhiều tinh bột tinh chế và chất béo xấu. Bữa ăn nên có rau xanh, đạm phù hợp, tinh bột tốt và chất béo lành mạnh.

Không nên bỏ bữa để giảm đường huyết, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt khi đang dùng thuốc. Người lớn tuổi ăn uống kém, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh thận cần được tư vấn chế độ ăn phù hợp hơn.

Vận động đều đặn và an toàn

Vận động giúp cải thiện độ nhạy insulin, kiểm soát cân nặng, duy trì sức cơ, tăng thăng bằng và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch. Người bệnh có thể đi bộ, tập thở, tập dưỡng sinh, đạp xe nhẹ hoặc tập phục hồi chức năng tùy khả năng.

Với người có đau khớp, yếu cơ, biến chứng thần kinh ngoại biên, bệnh tim mạch hoặc nguy cơ té ngã, chương trình vận động nên được cá thể hóa để đảm bảo an toàn.

Dùng thuốc đúng hướng dẫn

Thuốc điều trị đái tháo đường có nhiều nhóm khác nhau. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên mức đường huyết, tuổi, chức năng thận, bệnh tim mạch, cân nặng, nguy cơ hạ đường huyết và khả năng tuân thủ. WHO cũng lưu ý người bệnh đái tháo đường thường có thể cần thêm thuốc kiểm soát huyết áp và statin để giảm nguy cơ biến chứng.

Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy đường huyết ổn, cũng không nên tự tăng liều khi đường huyết cao. Mọi thay đổi cần có hướng dẫn của bác sĩ.

Chăm sóc bàn chân mỗi ngày

Người bệnh nên kiểm tra bàn chân hằng ngày, quan sát vết trầy xước, phồng rộp, chai chân, nứt kẽ, đỏ da hoặc sưng đau. Nên rửa chân bằng nước ấm vừa phải, lau khô kẽ chân, cắt móng cẩn thận, mang giày dép vừa chân và tránh đi chân trần.

Nếu có vết thương ở bàn chân, không nên tự đắp lá, ngâm thuốc hoặc xử trí theo truyền miệng. Cần đi khám sớm để được đánh giá đúng.

Tái khám và tầm soát biến chứng định kỳ

Tầm soát biến chứng giúp phát hiện sớm tổn thương mắt, thận, thần kinh, tim mạch và bàn chân. Đây là bước quan trọng để phòng ngừa biến chứng nặng, đặc biệt ở người lớn tuổi có bệnh kéo dài nhiều năm.

GIA ĐÌNH CẦN HỖ TRỢ NGƯỜI BỆNH NHƯ THẾ NÀO?

Gia đình nên hỗ trợ người bệnh duy trì lịch uống thuốc, lịch tái khám, chế độ ăn và vận động phù hợp. Với người suy giảm trí nhớ, nhìn kém hoặc run tay, cần có người nhắc thuốc, chuẩn bị bữa ăn và theo dõi dấu hiệu bất thường.

Không nên trách móc khi người bệnh ăn uống chưa đúng hoặc chỉ số đường huyết chưa ổn. Thay vào đó, gia đình nên cùng người bệnh điều chỉnh từng bước, tạo môi trường sinh hoạt an toàn, động viên vận động và theo dõi nguy cơ té ngã.

Nếu người bệnh có dấu hiệu lú lẫn, vã mồ hôi, run tay, đói cồn cào, nói khó, yếu người hoặc ngất, cần nghĩ đến hạ đường huyết hoặc biến cố cấp tính và liên hệ cơ sở y tế khi cần.

KIỂM SOÁT TỐT HÔM NAY ĐỂ PHÒNG BIẾN CHỨNG NGÀY MAI

Đái tháo đường ở người lớn tuổi cần được quản lý lâu dài, đều đặn và cá thể hóa. Khi người bệnh hiểu đúng về bệnh, dùng thuốc đúng hướng dẫn, ăn uống hợp lý, vận động phù hợp và tái khám định kỳ, nguy cơ biến chứng có thể được giảm đáng kể.

Đừng chờ đến khi có biến chứng mới bắt đầu quan tâm đến đường huyết. Chủ động kiểm soát đái tháo đường chính là cách bảo vệ tim mạch, thận, mắt, thần kinh, bàn chân và chất lượng sống của người bệnh.

BỆNH VIỆN AN BÌNH HƯNG
📍 Địa chỉ: Lô 18–21, 44–45 Đại lộ Võ Nguyên Giáp, P. Hạc Thành, Tỉnh Thanh Hóa
📞 SĐT: 0237 8671 999
📲 Tổng đài CSKH: 0836 999 599 để được tư vấn nhanh nhất
🌐 Website: www.benhvienanbinhhung.vn